تاثیر فاکتورهای رحمی در باروری

رحم نقش حیاتی در باروری و حفظ بارداری دارد و سلامت ساختارهای آن، از جمله آندومتر، دیواره‌ها و عروق خونی، مستقیما بر لانه‌گزینی و رشد جنین تأثیر می‌گذارد و ناهنجاری‌های رحمی مانند فیبروم، چسبندگی، پولیپ یا ناهنجاری‌های مادرزادی می‌توانند از دلایل ناباروری یا سقط‌های مکرر باشند، بررسی تاثیر فاکتورهای رحمی در باروری یکی از مراحل کلیدی در ارزیابی زوج‌های نابارور است، اما دقیقا کدام اختلالات رحمی شایع‌ترین تأثیر را بر باروری دارند؟

نقش رحم در باروری و بارداری سالم

رحم یکی از اصلی‌ترین اندام‌های دستگاه تولید مثل زنان است که نقش کلیدی در باروری و حفظ بارداری ایفا می‌کند، پس از لقاح، جنین باید در دیواره داخلی رحم لانه‌گزینی کند تا بارداری آغاز شود و آندومتر باید در زمان مناسب ضخامت و پذیرش لازم را داشته باشد تا شرایط برای رشد جنین فراهم شود، هرگونه اختلال در ساختار یا عملکرد رحم مانند ناهنجاری‌های مادرزادی، فیبروم رحم، پولیپ یا عفونت مانع لانه‌گزینی می‌شود یا خطر سقط را افزایش می‌دهد، بنابراین سلامت رحم برای باروری موفق و حفظ بارداری ضروری است.

چه ناهنجاری های رحمی بر روی باروری تاثیر دارند؟

ناهنجاری‌های رحمی از جمله عوامل آناتومیکی مهم در ناباروری و سقط‌های مکرر هستند و این ناهنجاری‌ها مادرزادی یا اکتسابی بوده و در عملکرد طبیعی رحم برای لانه‌گزینی و نگهداری جنین اختلال ایجاد می‌کنند، در ادامه انواع ناهنجاری‌های رحمی مؤثر بر باروری به‌ طور کامل توضیح داده شده‌اند:

ناهنجاری های مادرزادی رحم

این ناهنجاری‌ها ناشی از نقص در تشکیل یا اتصال مجاری مولر در دوران جنینی هستند و مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

۱- رحم سپتوم‌دار

رایج‌ترین ناهنجاری مادرزادی رحم است، در این حالت یک دیواره فیبروزی رحم را از درون به دو قسمت تقسیم می‌کند و این تیغه مانع از لانه‌گزینی جنین یا رشد مناسب آن شده و موجب سقط‌های مکرر می‌شود، اصلاح آن با جراحی هیستروسکوپی شانس بارداری موفق را به‌ طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

۲- رحم دوشاخه

رحم به‌ صورت ناقص به دو شاخ تقسیم شده است، این حالت فضای کافی برای رشد جنین ایجاد نکرده و موجب زایمان زودرس یا سقط می‌شود و گاهی تشخیص آن با رحم سپتوم‌دار دشوار است و نیاز به بررسی دقیق با MRI یا هیستروسالپنگوگرافی دارد.

۳- رحم دی‌دیدلفیس

در این حالت، دو رحم کاملا جدا از هم و گاهی دو سرویکس تشکیل می‌شوند و ممکن است زنان با این وضعیت باردار شوند، اما خطر سقط، زایمان زودرس و پرزنتاسیون غیرطبیعی جنین افزایش می‌یابد.

۴- رحم تک‌ شاخ

تنها یکی از دو شاخ رحم به‌ درستی رشد کرده و رحم به‌ صورت یک‌طرفه است، این وضعیت با فضای بسیار محدود همراه است و خطرات بالایی از جمله سقط جنین، زایمان زودرس و نارسایی گردن رحم به همراه دارد.

۵- رحم هیپوپلاستیک یا آژنزی

در این حالت، رحم به‌ طور کامل تشکیل نشده یا بسیار کوچک و ناکارآمد است، به طور معمول با اختلال در قاعدگی یا عدم وقوع آن همراه است و باروری طبیعی در این افراد بسیار دشوار یا غیرممکن است.

ناهنجاری های اکتسابی رحم

این موارد در طول زندگی و اغلب به‌ علت بیماری‌ها یا جراحی‌ها ایجاد می‌شوند و عبارتند از:

۱- فیبروم های رحمی

توده‌های خوش‌خیم عضلانی که بسته به محل قرارگیری به‌ویژه نوع زیرمخاطی مانع از لانه‌گزینی جنین شده یا باعث تغییر شکل حفره رحم می‌شوند و میومکتومی (برداشت میوم) در موارد خاص می‌تواند باروری را بهبود بخشد.

۲- پولیپ های آندومتر

زائده‌های خوش‌خیم در آندومتر که مانع از لانه‌گزینی جنین شده یا محیط داخل رحم را برای رشد جنین نامناسب می‌کنند و حذف آن‌ها از طریق هیستروسکوپی توصیه می‌شود.

۳- چسبندگی‌های داخل رحمی

اغلب به‌دنبال کورتاژ، سقط، یا عفونت‌های شدید رخ می‌دهد و این چسبندگی‌ها می‌توانند فضای داخل رحم را کاهش دهند و مانع از قاعدگی منظم یا لانه‌گزینی موفق شوند، درمان از طریق هیستروسکوپی و داروهای بازسازی آندومتر انجام می‌شود.

۴- آندومتریوز داخل رحم

در این بیماری، بافت آندومتر به‌ طور غیرطبیعی به داخل عضله رحم نفوذ می‌کند و بر قابلیت رحم در بارداری تأثیر می‌گذارد، این وضعیت با درد قاعدگی شدید و خونریزی زیاد همراه است.

 اهمیت ضخامت و سلامت آندومتر در لانه‌گزینی موفق

ضخامت و سلامت آندومتر نقش کلیدی در لانه‌گزینی موفق جنین دارند و آندومتر باید در زمان تخمک‌گذاری دارای ضخامت مناسب ۸ تا ۱۴ میلی‌متر و ساختار سه‌لایه‌ای باشد تا محیطی ایده‌آل برای پذیرش جنین فراهم کند، ضخامت کمتر از ۷ میلی‌متر با کاهش احتمال لانه‌گزینی همراه است و سلامت آندومتر به تعادل هورمونی، خون‌رسانی مناسب و نبود چسبندگی یا التهاب وابسته است، در روش‌های کمک‌ باروری مانند IVF نیز، کیفیت آندومتر یکی از عوامل تعیین‌کننده موفقیت تلقیح محسوب می‌شود.

عفونت های رحمی بر روی قابلیت باروری تاثیر دارند؟

عفونت‌های رحمی تأثیر منفی بر باروری دارند و این عفونت‌ها باعث التهاب آندومتر (آندومتریت) یا ایجاد چسبندگی در داخل رحم می‌شوند که مانع لانه‌گزینی جنین می‌گردد و عفونت‌های مزمن یا درمان‌ نشده می‌توانند ساختار و عملکرد طبیعی رحم را مختل کرده و احتمال سقط یا ناباروری را افزایش دهند، شایع‌ترین علل شامل عفونت‌های باکتریایی، ویروسی یا منتقله از راه جنسی هستند و تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر با آنتی‌بیوتیک تا حد زیادی از این عوارض جلوگیری می‌کند.

فاکتورهای رحمی برای باروری به چه صورت بررسی می شوند؟

بررسی فاکتورهای رحمی برای ارزیابی باروری با هدف شناسایی ناهنجاری‌های ساختاری، عفونت‌ها، چسبندگی‌ها یا مشکلات آندومتر انجام می‌شود و مهم‌ترین روش‌های تشخیصی عبارت‌اند از:

• سونوگرافی ترانس‌واژینال برای ارزیابی شکل رحم، ضخامت آندومتر، فیبروم‌ها یا پولیپ‌ها.

• هیستروسونوگرافی (سونوهیستروگرافی) برای بررسی دقیق‌تر حفره رحم با تزریق مایع به داخل آن.

• هیستروسالپنگوگرافی (HSG) یا تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی باز بودن لوله‌ها و شکل رحم.

• هیستروسکوپی برای مشاهده مستقیم داخل رحم با دوربین برای تشخیص و درمان ناهنجاری‌ها.

• MRI در موارد پیچیده برای بررسی دقیق‌تر ساختار رحم.

بررسی سلامت رحم برای همه زنان پیش از بارداری ضروری است؟

خیر، همه افراد نیاز به بررسی تخصصی رحم قبل از بارداری ندارند، اگر خانمی سابقه بارداری موفق، قاعدگی منظم و بدون علائم مشکوک مانند درد شدید، خونریزی‌های غیرعادی یا سقط مکرر داشته باشد، نیازی به ارزیابی دقیق رحم ندارد، اما در مواردی مانند ناباروری، سقط‌های پی‌درپی، بیماری‌های رحمی شناخته‌ شده مثل فیبروم یا آندومتریوز یا علائم غیرطبیعی بررسی‌های رحمی توصیه می‌شود و این بررسی‌ها می‌توانند احتمال موفقیت بارداری را افزایش دهند و از بروز مشکلات جلوگیری کنند.

سوالات متداول

در نهایت…

فاکتورهای رحمی نقش مهمی در باروری دارند و تأثیرات قابل توجهی بر موفقیت بارداری می‌گذارند، مشکلاتی مانند ناهنجاری‌های رحمی، فیبروم‌ها، آندومتریوز، التهاب یا چسبندگی‌ها می‌توانند مانع لانه‌گزینی جنین یا رشد طبیعی آن شوند، بررسی دقیق رحم و درمان به موقع این مشکلات شانس باروری را افزایش داده و از بروز مشکلات در بارداری جلوگیری می‌کند، بنابراین ارزیابی رحم قبل از بارداری در موارد خاص توصیه می‌شود.