علت به وجود آمدن چسبندگی رحم در خانم ها چیست؟

تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا برخی زنان بعد از کورتاژ، سقط یا حتی جراحی‌ های رحمی دچار تغییر در قاعدگی یا مشکل در بارداری می‌شوند؟ یکی از دلایل مهم چسبندگی رحم است؛ عارضه‌ای که در آن دیواره‌ های داخلی رحم به هم می‌چسبند و فضای طبیعی رحم را تحت تأثیر قرار می‌دهند، این مشکل که با نام سندرم آشرمن نیز شناخته می‌شود، بر قاعدگی، باروری و حتی سلامت عمومی رحم اثر می‌گذارد، در ادامه با علل، علائم و روش‌ های درمان چسبندگی رحم بیشتر آشنا می‌شویم.

علائم چسبندگی رحم (سندرم اشترمن ) چیست؟

علائم چسبندگی رحم بسته به شدت چسبندگی خفیف یا شدید است، اما شایع‌ ترین نشانه‌ها شامل موارد زیر است:

• یکی از مهم‌ ترین علائم، کم شدن شدید خونریزی قاعدگی یا قطع کامل آن است، مخصوصا اگر قبلا پریودهای طبیعی وجود داشته باشد.
• چسبندگی داخل رحم مانع لانه‌گزینی جنین می‌شود و باعث ناباروری یا سقط‌ های مکرر می‌گردد.
• برخی زنان دردهای مبهم در ناحیه لگن یا احساس فشار در پایین شکم دارند.
• در بعضی موارد، به جای خونریزی طبیعی، فقط لکه‌ بینی بسیار کم دیده می‌شود.
• در موارد شدیدتر، چسبندگی باعث عدم رشد مناسب جنین و سقط‌ های مکرر می‌شود.
• اگر بعد از عمل‌ هایی مثل کورتاژ، قاعدگی تغییر کند یا بسیار کم شود، نشانه چسبندگی است.

علت ایجاد چسبندگی داخل رحمی

هنگامی که بافت های دیواره های داخلی رحم به نزدیک می شوند، چسبندگی داخل رحمی یا سندرم آشرمن رخ می دهد چسبندگی داخل رحمی اغلب به دلیل آسیب به بافت رحم ایجاد می شود، این وضعیت بعد از برخی اقدامات پزشکی یا به دلیل عفونت‌ ها ایجاد می‌شود:

کورتاژ پس از بارداری یا سقط

شایع‌ ترین علت چسبندگی رحم، انجام کورتاژ است، اگر در این فرایند لایه داخلی رحم بیش از حد تراشیده شود، دیواره رحم آسیب می‌بیند و هنگام ترمیم بافت‌ها به هم می‌چسبند، این خطر به‌ویژه پس از سقط‌ های مکرر یا باقی‌ ماندن بقایای بارداری بیشتر می‌شود.

عفونت‌ های رحمی

عفونت‌ های شدید یا درمان‌ نشده داخل رحم باعث التهاب و تخریب لایه اندومتر می‌شوند و این التهاب روند ترمیم طبیعی را مختل کرده و زمینه ایجاد بافت اسکار و چسبندگی را فراهم می‌کند، عفونت‌ های بعد از زایمان یا سقط از مهم‌ترین عوامل محسوب می‌شوند.

جراحی‌ های داخل رحمی

جراحی‌ هایی مانند برداشتن فیبروم، پولیپ یا اصلاح ناهنجاری‌ های رحمی به دیواره داخلی رحم آسیب وارد می‌کنند و هرچه میزان دستکاری داخل رحم بیشتر باشد، احتمال ایجاد زخم و چسبندگی نیز افزایش می‌یابد، اگر پس از جراحی، ترمیم اندومتر به‌ درستی انجام نشود یا التهاب ایجاد شود، بافت‌ های داخلی به هم می‌چسبند و استفاده از تکنیک‌ های کم‌تهاجمی مانند هیستروسکوپی این خطر را کاهش داده و به حفظ سلامت رحم کمک می‌کند.

سزارین یا زایمان‌ های پیچیده

در برخی موارد، زایمان سزارین سخت یا زایمان‌ های همراه با خونریزی و عفونت به بافت داخلی رحم آسیب می‌رسانند و این آسیب‌ها اگر با التهاب یا عفونت همراه شوند، روند ترمیم طبیعی رحم را مختل می‌کنند، در نتیجه بافت اسکار تشکیل شده و احتمال چسبندگی افزایش می‌یابد و همچنین دستکاری‌های متعدد داخل رحم پس از زایمان برای کنترل خونریزی این خطر را بیشتر می‌کند.

پرتودرمانی در ناحیه لگن

پرتودرمانی برای درمان برخی سرطان‌ های ناحیه لگن به بافت‌ های سالم اطراف، از جمله رحم، آسیب وارد می‌کند، اشعه باعث کاهش توان ترمیمی سلول‌ های اندومتر شده و بافت رحم را نازک و آسیب‌ پذیر می‌کند و در نتیجه، احتمال تشکیل بافت اسکار و چسبندگی افزایش می‌یابد، این نوع چسبندگی شدیدتر و مقاوم‌تر است و در چنین شرایطی، باروری نیز به‌ طور جدی تحت تأثیر قرار گرفته و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

تشخیص چسبندگی رحم یا سندرم اشرمن

چسبندگی های داخل رحمی با استفاده از یک روش اشعه ایکس به نام هیستروسالپنگوگرام HSG  یا عکس رنگی رحم تشخیص داده می شود که طی آن از یک سوند کوچک از طریق دهانه رحم برای پمپ کردن رنگ داخل رحم جهت مشاهده استفاده می کند و همچنین با انجام روش هیستروسکوپی می توان چسبندگی یا زخم های داخل رحمی را تشخیص داده و در همان حین آنها را برداشت.

با این حال روش های مختلف عبارتند از:

• پزشک با بررسی علائمی مانند کاهش یا قطع قاعدگی، ناباروری یا سقط‌ های مکرر شروع می‌کند.

• برای بررسی ساختار داخلی رحم از سونوگرافی ترانس‌ واژینال استفاده می شود.

• هیستروسالپنگوگرافی (HSG) یک روش تصویربرداری با ماده حاجب برای نشان دادن انسداد یا چسبندگی داخل رحم.

• هیستروسکوپی روش دقیق که با وارد کردن دوربین به داخل رحم، امکان مشاهده مستقیم چسبندگی‌ها را فراهم می‌کند.

درمان چسبندگی داخل رحمی

درمان چسبندگی داخل رحمی یا سندرم آشرمن بسته به شدت چسبندگی‌ها و شرایط بیمار، به صورت زیر انجام می‌شود:

هیستروسکوپی جراحی

عمل هیستروسکوپی یکی از بهترین روش ها به منظور تشخیص سندرم اشترمن است و در طی این روش، متخصص زنان و زایمان، دهانه رحم را گشاد می کند و سپس یک هیستروسکوپ را وارد رحم می کند تا درون رحم را بهتر مشاهده کند و تشخیص دهد که آیا زخمی وجود دارد یا خیر، سپس با استفاده از ابزارهای جراحی ظریف برای برداشتن بافت‌ های اسکار و آزاد کردن چسبندگی‌ها اقدام می‌شود.

قرار دادن بالون یا IUD

بعد از باز کردن چسبندگی‌ ها، پزشک یک بالون کوچک یا IUD مخصوص داخل رحم قرار می‌دهد، این وسیله کمک می‌کند دیواره‌ های رحم از هم فاصله دارند و دوباره به هم نمی‌چسبند و چند روز تا چند هفته در رحم باقی می‌ماند و سپس برداشته می‌شود، این روش نقش مهمی در جلوگیری از عود چسبندگی دارد.

ژل های ضدچسبندگی

ژل‌ های ضدچسبندگی موادی هستند که بعد از درمان چسبندگی داخل رحمی، در پایان هیستروسکوپی داخل رحم قرار داده می‌شوند، این ژل‌ها یک لایه محافظ موقت بین دیواره‌ های رحم ایجاد می‌کنند تا هنگام ترمیم، دیواره‌ها دوباره به هم نچسبند، این مواد به‌ تدریج جذب بدن می‌شوند و نقش مهمی در کاهش عود چسبندگی دارند، استفاده از آن‌ها به‌ خصوص در موارد متوسط تا شدید شانس موفقیت درمان را افزایش داده و به بازسازی بهتر اندومتر کمک می‌کند.

داروهای هورمونی

استروژن برای تحریک بازسازی آندومتر و بهبود روند ترمیم بافت داخلی رحم استفاده می‌شود، درمان هورمونی برای چند هفته ادامه دارد و پزشک برای جلوگیری از ایجاد دوباره چسبندگی رحم، هورمون یا داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی تجویز می‌کند و گاهی اوقات جراح توصیه می‌کند که یک سوند پلاستیکی ساختاری را درون رحم برای چند روز یا حتی چند هفته بگذارد تا دیوارها حفظ شود و بهبودی صورت گیرد.

درمان عفونت

اگر چسبندگی رحم همراه با عفونت یا التهاب باشد، ابتدا باید عفونت به‌طور کامل درمان شود و از آنتی‌ بیوتیک‌ های مناسب برای کنترل باکتری‌ ها استفاده می‌شود تا محیط رحم برای ترمیم آماده شود، درمان عفونت اهمیت زیادی دارد چون وجود التهاب فعال روند بازسازی لایه داخلی رحم را مختل کرده و احتمال عود چسبندگی را افزایش می‌دهد و در برخی موارد، بعد از درمان عفونت، هیستروسکوپی برای رفع چسبندگی انجام می‌شود تا نتیجه پایدارتر باشد.

بازیابی باروری

هدف اصلی درمان چسبندگی رحم در بسیاری از بیماران، بازگرداندن باروری است، پس از باز کردن چسبندگی‌ها، با ترمیم لایه داخلی رحم و بهبود جریان خون، احتمال لانه‌گزینی جنین افزایش می‌یابد و پزشک برای تحریک رشد اندومتر از هورمون‌ درمانی استفاده می‌کند و در موارد خفیف تا متوسط، باروری به‌ طور قابل توجهی بهبود پیدا می‌کند، اما در موارد شدید نیاز به روش‌ های کمک‌ باروری مانند IVF است.

لاپاراسکوپی

عمل لاپاراسکوپی نیز برای مشاهده سطح رحم داخلی انجام می‌شود تا از سوراخ شدن آن در حین هیستروسکوپی جلوگیری شود و سونوگرافی با وضوح بالا به ویژه در ترکیب با هیستروسکوپی نیز مفید است و برای جلوگیری از سوراخ شدن رحم استفاده می‌شود، در موارد شدیدتر، بیش از یک روش برای درمان موفقیت آمیز چسبندگی رحم انجام می‌شود.

باروری بعد از درمان چسبندگی رحم

نوع و شدت چسبندگی با نتایج باروری مرتبط است، بیمارانی که چسبندگی خفیف تا متوسط ​​رحم داشته اند، 70٪ تا 80٪ میزان موفقیت آمیز بارداری کامل دارند، اگر چسبندگی داخل رحمی شدید بوده یا آسیب زیادی به آندومتر وارد شده باشد، میزان موفقیت کامل باروری فقط 20 تا 40 درصد بعد از درمان است.

عدم درمان چسبندگی رحم چه عوارضی را به همراه دارد؟

عدم درمان چسبندگی رحم یا سندرم آشرمن عوارض جدی و طولانی‌ مدتی به همراه دارد، از جمله:

1. کاهش حجم خونریزی قاعدگی (هیپومنوره) یا قطع کامل آن (آمنوره) به دلیل انسداد جریان خون قاعدگی.
2. چسبندگی‌ های داخل رحمی مانع لانه‌گزینی تخمک بارور شده می‌شوند یا باعث اختلال در انتقال اسپرم و تخمک می‌شوند.
3. چسبندگی‌ ها فضای مناسب برای رشد جنین را مختل کرده و منجر به سقط جنین می‌شوند.
4. در صورت بارداری، خطراتی مانند جفت سرراهی، چسبندگی جفت، زایمان زودرس یا پارگی رحم افزایش می‌یابد.
5. انسداد و التهاب ناشی از چسبندگی‌ها می‌تواند به درد مداوم لگنی منجر شود.
6. چسبندگی‌ها می‌توانند باعث تجمع خون و بافت در رحم شوند که محیط مناسبی برای عفونت فراهم می‌کند.

تشخیص و درمان به‌ موقع برای جلوگیری از این عوارض و بهبود کیفیت زندگی و باروری بسیار حیاتی است.

سوالات متداول

در نهایت…

چسبندگی رحم یکی از عارضه های ناشایع در میان خانم ها است که در اغلب مواقع به دنبال انجام کورتاژهای تشخیصی و سقط جنین در رحم ایجاد می شود و در واقع کورتاژ هایی که موجب آسیب به بافت داخلی رحم و ایجاد زخم در آنها می شود، عامل اصلی به وجود آمدن عارضه چسبندگی رحم می‌شود و به منظور جلوگیری از هر گونه آسیب به رحم و بروز این عارضه همواره پیشگیری بهتر از درمان خواهد بود، مراجعه به یک متخصص زنان و زایمان حداقل دوبار در سال از بروز عفونت های لگنی که یکی دیگر از عوامل موثر در بروز چسبندگی رحم است نیز جلوگیری می‌کند.