تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی کیستیک

تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) جزو مشکلاتی است که با عدم تعادل هورمونی و عملکرد نامنظم تخمدان‌ها همراه است و این عارضه باعث قاعدگی‌ های نامنظم، افزایش وزن، رشد موهای زائد و مشکلات باروری می‌شود، این عارضه همچنین به مشکلات بلندمدت مانند دیابت و بیماری‌ های قلبی نیز منجر می‌شود و تشخیص و درمان به موقع علائم را کنترل و عوارض را کاهش می‌دهد.

بخشی از سوالات رایجی که معمولا خانم ها از متخصص زنان و زایمان می پرسند مسائلی در رابطه با تنبلی تخمدان یا PCOS است، اینکه تخمدان پلی کیستیک چیست؟ چه عواملی موجب بروز آن می شود؟ از کجا بفهمیم به این بیماری مبتلا هستیم؟

سندرم تخمدان پلی کیستیک چیست؟

تنبلی تخمدان اختلالی است که با یک سری از علائم خودش را نشان می دهد و به طور معمول تخمدان پلی کیستیک شامل کیست های کوچک پر از مایعی است که در تخمدان رشد کرده اند، البته باید به این نکته اشاره کرد که در واقع آنها کیست نیستند بلکه فولیکول هایی هستند که در زمان قاعدگی قرار بوده به فولیکول های بالغی تبدیل شوند و به دلیل اینکه سیکل قاعدگی منظم نبوده به صورت فولیکول های کوچک باقی ماندند و در حین سونوگرافی تخمدان مشاهده می شوند.

علت ابتلا به تنبلی تخمدان

هنوز علت مشخصی برای بروز این نوع از بیماری های زنان تشخیص نداده اند، برخی از علت های بروز این بیماری شامل نقص در کروموزوم ها، اثرات درمان هایی مانند شیمی درمانی و پرتودرمانی و دیگر بیماری های مرتبط با سیستم ایمنی بدن است و با اینکه بروز این بیماری علت مشخصی ندارد ولی برخی از عوامل هستند که بر روی این بیماری تاثیر می گذارند در ادامه این عوامل را بررسی خواهیم کرد.

وراثت

به دلیل ارتباط تنبلی تخمدان با برخی از ژن های خاص یکی از عوامل تاثیرگذار در ایجاد این بیماری وراثت است، بنابراین در صورتی که فردی از اعضای خانواده مانند مادر یا خواهر مبتلا به این بیماری باشد احتمال ابتلای فرد نیز به این بیماری زیاد است.

انسولین اضافی

یکی از هورمون هایی که در لوزوالمعده تولید شده و موجب تنظیم سطح قند خون می شود، انسولین است و در صورت مقاوم شدن سلول ها نسبت به کارکرد انسولین قند خون افزایش یافته و این امر موجب به تولید انسولین بیشتر خواهد شد و یکی از عوامل موثر در بروز تنبلی تخمدان است.

تولید بیش از حد آندروژن

در برخی افراد مبتلا به تنبلی تخمدان، تخمدان‌ ها مقدار بیشتری از هورمون‌ های آندروژنی مانند تستوسترون تولید می‌کنند و افزایش آندروژن روند رشد فولیکول‌ ها و تخمک‌ گذاری را مختل می‌کند و علائمی مانند نامنظمی قاعدگی، افزایش موهای زائد، آکنه و ریزش موی سر ایجاد می‌کند.

التهاب درجه پایین

به طور معمول طی تحقیقات انجام شده خانم هایی که به بیماری سندرم تخمدان پلی کیستیک مبتلا هستند دارای التهاب درجه پایین (تولید موادی توسط گلبول های سفید برای مبارزه با عفونت) نیز هستند که موجب افزایش تولید آندروژن و ایجاد مشکلات قلبی و عروقی خواهد شد.

اختلالات هورمونی

در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، تعادل هورمون‌ های بدن ممکن است تغییر کند و سطح آندروژن‌ها افزایش یابد، افزایش این هورمون‌ها روند رشد فولیکول‌ها و تخمک‌ گذاری را مختل می‌کند و باعث نامنظم شدن قاعدگی، افزایش موهای زائد یا بروز آکنه می‌شود، البته شدت این تغییرات در افراد مختلف متفاوت است.

اضافه‌ وزن

اضافه‌ وزن به‌ تنهایی علت ایجاد تنبلی تخمدان محسوب نمی‌شود، اما برخی اختلالات مرتبط با آن را تشدید می‌کند و افزایش بافت چربی مقاومت به انسولین و تغییرات هورمونی را بیشتر می‌کند و در نتیجه، علائم PCOS شدت می‌گیرند، البته افراد با وزن طبیعی نیز به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک مبتلا می‌شوند.

علائم بالینی تنبلی تخمدان

علائم تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک در افراد مختلف متفاوت است و از نظر شدت نیز تغییر می‌کند و مهم‌ترین علائم بالینی شامل موارد زیر هستند:

• نامنظم شدن قاعدگی، فاصله بین پریودها افزایش پیدا می‌کند یا ممکن است قاعدگی برای مدتی قطع شود.
• رشد موهای ضخیم و تیره در صورت، چانه، سینه یا شکم به دلیل افزایش آندروژن‌ها.
• آکنه و پوست چرب، افزایش آندروژن می‌تواند فعالیت غدد چربی پوست را بیشتر کرده و باعث ایجاد جوش شود.
• افزایش وزن یا دشواری در کاهش وزن به‌ ویژه در ناحیه شکم و همراه با مقاومت به انسولین.
• ریزش موی سر، ممکن است موها در قسمت جلویی و بالای سر نازک‌تر شوند.
• مشکل در بارداری، اختلال در تخمک‌گذاری می‌تواند احتمال بارداری را کاهش دهد.
• تیره شدن پوست، در برخی افراد، به‌ خصوص در چین‌ های گردن، زیر بغل یا کشاله ران، تیرگی و ضخیم شدن پوست دیده می‌شود.

نحوه تشخیص سندروم تخمدان پلی کیستیک

در صورت مشاهده علائم تنبلی تخمدان باید در اسرع وقت برای تشخیص و درمان به پزشک متخصص مراجعه کنید، در ابتدا بهترین متخصص زنان و زایمان سوالاتی در خصوص تغییرات وزن و همینطور روند قاعدگی و پریودی پرسیده و سپس بیمار را معاینه خواهد کرد.

• بررسی سابقه قاعدگی و علائم، منظم یا نامنظم بودن پریود، فاصله بین دوره‌ها، رشد موهای زائد، آکنه و سایر علائم بررسی می‌شود.
• آزمایش‌های هورمونی، سطح آندروژن‌ها و برخی هورمون‌ های مرتبط برای بررسی اختلالات هورمونی اندازه‌گیری می‌شود.
• سونوگرافی تخمدان‌ها، برای بررسی ظاهر تخمدان‌ها و تعداد فولیکول‌ها انجام می‌شود؛ البته وجود تخمدان پلی‌کیستیک در سونوگرافی به‌ تنهایی به معنی ابتلا به PCOS نیست.
• پزشک ممکن است برای رد بیماری‌ هایی که علائم مشابه ایجاد می‌کنند، آزمایش‌ های تکمیلی درخواست کند.

درمان تنبلی تخمدان

به گفته دکتر حاجیها، در ابتدا باید مشخص شود بیمار به چه علتی قصد درمان این بیماری را دارد و در صورتی که یک خانم به ناباروری مبتلا باشد باید از درمان هایی استفاده شود که علاوه بر اینکه تخمدان پلی کیستیک را از بین می برد، تخمدان ها را نیز تحریک به تخمک گذاری کند.

دارودرمانی

 طی این درمان از داروهایی مانند پروژسترون و متفورمین ( جهت کاهش ترشح انسولین) و در نهایت از داروهای تحریک کننده تخمدان استفاده می شود، اگر دختر خانمی در سن نوجوانی دچار این مشکل شده باشد می توان از داروهای ترکیبی استروژن و پروژسترون استفاده کرد تا سیکل پریود تنظیم شود.

در ادامه داروهایی که امکان دارد تجویز شود را بررسی خواهیم کرد:

• قرص‌ های ضد بارداری برای تنظیم قاعدگی، کنترل علائم هورمونی و کاهش رشد موهای زائد تجویز می‌شوند.

• متفورمین و برای کاهش سطح انسولین و بهبود حساسیت بدن به انسولین تجویز می‌شود که به کاهش وزن و تنظیم قاعدگی کمک می‌کند.

• کلومیفن (Clomid) برای تحریک تخمک‌ گذاری در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان که قصد بارداری دارند، تجویز می‌شود.

• آنتی‌آندروژن‌ها برای کاهش سطح هورمون‌ های مردانه و کنترل رشد موهای زائد و آکنه استفاده می‌شود.

• درمان‌ های هورمونی در برخی موارد، پزشکان از داروهای هورمونی برای تنظیم قاعدگی و کنترل علائم هورمونی استفاده می‌کنند.

تغییر سبک زندگی

اولین و مهم ترین مساله ای که در درمان تنبلی تخمدان به بیماران توصیه می شود، افزایش تحرک و فعالیت های بیشتر و کاهش وزن است و در کنار افزایش فعالیت های بدنی باید افراد از رژیم غذایی کم کالری نیز پیروی کنند، به طور معمول توصیه می شود که در این دوران افراد مصرف کربوهیدارت را کم کنند چرا که این ماده غذایی موجب کاهش سطح انسولین می شود.

درمان‌ های باروری

در مواردی که افراد با تنبلی تخمدان به مشکل بارداری دچار هستند، ممکن است نیاز به درمان‌های پیشرفته‌تر مانند تحریک تخمک‌گذاری، لقاح مصنوعی (IVF) یا روش‌های مشابه باشد.

درمان‌های جراحی

در موارد نادر، از جراحی‌هایی مانند دریلینگ تخمدان با لاپاروسکوپی برای بهبود تخمک‌گذاری استفاده می‌شود و این روش‌ها باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود و بسته به شرایط فردی، ترکیبی از آن‌ها ممکن است بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد.

عوارض تنبلی تخمدان

تنبلی تخمدان یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) علاوه بر تأثیر بر قاعدگی و باروری، عوارض متعددی برای سلامت عمومی فرد به همراه دارد و برخی از مهم‌ترین عوارض این بیماری عبارت‌اند از:

• به دلیل تخمک‌ گذاری نامنظم یا عدم تخمک‌گذاری، زنان مبتلا به تنبلی تخمدان امکان دارد با مشکلاتی در بارداری مواجه شوند و این عارضه یکی از شایع‌ترین علل ناباروری در زنان است.

• افزایش مقاومت به انسولین و سطح بالای قند خون در افراد مبتلا به PCOS منجر به دیابت نوع ۲ می‌شود و حدود نیمی از زنانی که به تنبلی تخمدان مبتلا هستند، تا سن ۴۰ سالگی به دیابت یا پیش‌ دیابت مبتلا می‌شوند.

• زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک بیشتر در معرض ابتلا به فشار خون بالا هستند که منجر به مشکلات قلبی عروقی می شود.

• سطح بالای کلسترول و فشار خون در کنار مقاومت به انسولین، خطر ابتلا به بیماری‌ های قلبی و عروقی مانند سکته قلبی را افزایش می‌دهد.

• چاقی و اضافه وزن که در میان بسیاری از زنان مبتلا به PCOS رایج است، خطر بروز آپنه خواب (وقفه تنفسی در خواب) را افزایش می‌دهد.

• به دلیل تخمک‌ گذاری نامنظم و قاعدگی‌های نادر، پوشش داخلی رحم (آندومتر) ممکن است ضخیم شود که خطر ابتلا به سرطان رحم را افزایش می‌دهد.

• تغییرات هورمونی، مشکلات باروری و علائم ظاهری مانند رشد موهای زائد یا آکنه منجر به مشکلات روانی مانند افسردگی و اضطراب می‌شود.

• بسیاری از زنان مبتلا به تنبلی تخمدان دچار اضافه وزن یا چاقی هستند که به تشدید علائم و عوارض مرتبط با این سندرم کمک می‌کند.

برای کاهش خطر این عوارض، تشخیص زودهنگام و درمان مناسب تنبلی تخمدان بسیار مهم است و تغییرات سبک زندگی، دارو درمانی و مراقبت‌ های پزشکی به کنترل علائم و کاهش خطر عوارض کمک می‌کنند.

سوالات شایع درباره تنبلی تخمدان

در نهایت…

تنبلی تخمدان شامل کیست های کوچکی در تخمدان است که به طور معمول در سنین باروری بروز آن شایع تر بوده و از علائم آن نیز می توان به طولانی شدن دوران پریودی، افزایش وزن، رویش موهای زائد و … اشاره کرد و باید افراد با مشاهده این علائم در اسرع وقت برای تشخیص و درمان به پزشک متخصص مراجعه نمایند.