آندومتریوز و درمان قطعی آن

آندومتریوز وضعیتی است که در آن بافت مشابه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد می‌کند و دردهای مزمن لگنی، قاعدگی‌ های شدید، اختلالات گوارشی و حتی ناباروری ایجاد می‌کند، بسیاری از زنان این علائم را طبیعی می‌دانند و درمانی برای آن انجام نمی‌دهند، در حالی که تشخیص به‌ موقع از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند، اما آندومتریوز دقیقا چگونه شکل می‌گیرد؟ آیا هر درد قاعدگی نشانه آن است؟ و چه روش‌ هایی برای کنترل و بهبود علائم وجود دارد؟

آندومتریوز چیست؟

اندومتر بافت طبیعی پوشاننده حفره رحم است و این بافت به صورت طبیعی در داخل حفره رحم وجود دارد و به صورت سیکلیک و ماهیانه دچار تغییرات قاعدگی می شود، تا زمانی که اندومتر در داخل حفره رحم قرار دارد همه چیز طبیعی است اما مشکل زمانی ایجاد می شود که این بافت به قسمت های دیگر بدن مانند داخل لگن سرک می کشد و به طور نابه جا در این بخش قرار می گیرد، این بافت ها در داخل لگن دچار التهاب، خونریزی و چسبندگی داخل لگن شده و همچنین موجب به وجود آمدن کیست های شکلاتی به طور مکرر در تخمدان می شوند.

با التهاب و کششی که روی اعصاب و بافت ها وارد می شود موجب ایجاد درد لگنی مزمن در خانم ها می‌شود و معمولا این دردها با شدت زیادی در خانم ها و دختران جوان بروز می کند و در سنین باروری نیز موجب بروز مشکلات ناباروری می‌شود، اما این بدان معنا نیست که هر شخصی که به آندومتریوز مبتلا است قطعا با مشکل ناباروری روبه رو می شود، حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد افرادی که اندومتریوز دارند، مبتلا به کیست شکلاتی هستند.

میزان شیوع آندومتریوز در خانم ها

آندومتریوز در سال های اخیر با بالا رفتن سن ازدواج در بین خانم ها شیوع بیشتری پیدا کرده است و شیوع سالانه ابتلا به بیماری اندومتریوز، حدود 1.6 مورد در 1000 خانم بین 15 تا 49 سال ذکر شده است، البته در خانم هایی که نازایی دارند، شیوع اندومتریوز بالاتر است، 40 تا 50 درصد خانم هایی که از درد مزمن لگنی رنج می برند به آندومتریوز مبتلا هستند و همچنین از هر 10 خانم نابارور حداقل 2 و حداکثر 5 نفر مبتلا به آندومتریوز هستند.

بیشترین تظاهر این بیماری به صورت درد لگنی و نازایی است و به همین خاطر در افرادی که با این شکایت به بهترین متخصص زنان و زایمان مراجعه می کنند شیوع اندومتریوز بیشتر است.

علل ابتلا به آندومتریوز

اگر چه پاتولوژی اندومتریوز هنوز هم نامشخص و ناشناخته است اما برخی از نظریه ها در مورد دلیل ایجاد آن مطرح شده است:

قاعدگی معکوس

در برخی زنان، خون قاعدگی به جای خارج شدن از بدن، از طریق لوله‌ های فالوپ به حفره لگن بازمی‌گردد و این خون حاوی سلول‌ های اندومتر است که در لگن یا سایر اندام‌ ها می‌چسبند و رشد می‌کنند و این سلول‌ها همانند بافت داخل رحم واکنش هورمونی نشان می‌دهند و با هر چرخه قاعدگی التهاب، درد و تشکیل چسبندگی ایجاد می‌‌کنند که یکی از اصلی‌ ترین نظریه‌ های علت آندومتریوز محسوب می‌شود.

عوامل ژنتیکی

اگر یکی از اعضای خانواده مانند مادر یا خواهر مبتلا به آندومتریوز باشد، احتمال ابتلای دیگر اعضای خانواده افزایش می‌یابد و ژن‌ های مشخصی هنوز دقیقا شناخته نشده‌اند، اما به نظر می‌رسد ترکیبی از ژن‌ها باعث افزایش حساسیت بدن به رشد سلول‌ های اندومتر خارج رحم می‌شوند و این عامل نشان می‌دهد که زمینه خانوادگی ریسک ابتلا را بالا می‌برد، حتی اگر سایر عوامل محیطی یا هورمونی کم باشد.

سیستم ایمنی ضعیف

سیستم ایمنی سالم سلول‌ های اندومتر خارج از رحم را شناسایی و نابود می‌کند و اگر سیستم ایمنی ضعیف یا عملکردش ناقص باشد، این سلول‌ها از بین نمی‌روند و رشد می‌کنند، نقص ایمنی باعث می‌شود التهاب و واکنش بدن به بافت‌ های غیرطبیعی افزایش می‌یابد و در نتیجه درد، چسبندگی و سایر علائم آندومتریوز شدت پیدا می‌کند، حتی اگر سایر عوامل زمینه‌ای کم‌رنگ باشند.

تبدیل سلول‌ های جنینی یا پوششی

برخی سلول‌ ها در بدن قابلیت تغییر شکل دارند و به سلول‌ هایی شبیه اندومتر تبدیل می‌شوند و این فرآیند، که به آن متاپلازی می‌گویند، در تخمدان، روده یا سایر بخش‌ های لگن رخ می‌دهد و این سلول‌ های جدید هم مانند بافت رحم به هورمون‌ ها حساس هستند و با هر چرخه قاعدگی خونریزی داخلی و التهاب ایجاد می‌کنند که باعث شکل‌گیری ضایعات آندومتریوز می‌شود.

انتقال سلولی از طریق خون یا لنف

سلول‌های اندومتر می‌توانند از رحم جدا شده و از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی به سایر نقاط بدن منتقل شوند، حتی به اندام‌های دورتر مثل ریه یا مغز. این سلول‌ها همانند اندومتر طبیعی رفتار می‌کنند، رشد می‌کنند و با هر چرخه قاعدگی خونریزی داخلی ایجاد می‌کنند. این نظریه توضیح می‌دهد چرا در برخی موارد ضایعات آندومتریوز در مکان‌های غیرمعمول مشاهده می‌شوند.

عوامل محیطی و هورمونی

سطح بالای استروژن یا مواجهه با مواد شیمیایی محیطی رشد بافت آندومتر خارج رحم را تحریک می‌کند و استروژن سلول‌ های اندومتر را فعال و تکثیر می‌کند و محیط هورمونی نامتعادل باعث افزایش التهاب و درد می‌شود و همچنین برخی مواد شیمیایی مانند دی‌ اکسین‌ها یا ترکیبات صنعتی فعالیت سلول‌ های اندومتر را تغییر می‌دهند و ریسک بروز آندومتریوز را افزایش می‌‎‌دهند.

علائم ابتلا به آندومتریوز چیست؟

آندومتریوز یک بیماری است که علت آن خیلی شناخته شده نیست اما معمولا فردی که دچار آندومتریوز می شود:

این علائم در اعضاء خانواده مثل خواهر یا مادر نیز دیده شده است:

• این بیماری خود را به صورت های مختلفی مثل درد خیلی شدید در دوران قاعدگی و یا دردهای متناوب بین سیکل‌ های قاعدگی نشان می‌دهد.
• علی رغم اینکه در این افراد مشکلات تنبلی تخمدان یا عدم تخمک گذاری دیده نمی شود اما موقع پریودی خونریزی های شدیدی دارند و درد شدید در هنگام دخول یا نزدیکی از دیگر نشانه ای این بیماری است.
• دردی پایدار در ناحیه لگن که ممکن است خارج از دوران قاعدگی هم وجود داشته باشد و فعالیت‌های روزانه را محدود کند.
• در برخی افراد درد هنگام ادرار یا دفع دیده می شود.
• مشکلات گوارشی و ادراری شامل یبوست، اسهال، نفخ، درد هنگام ادرار یا خون در ادرار/مدفوع، مخصوصا در زمان پریود، که به دلیل درگیر شدن روده یا مثانه ایجاد می‌شود.
• آندومتریوز باعث کاهش باروری یا ناباروری می‌شود، زیرا چسبندگی‌ها و ضایعات تخمک‌گذاری، حرکت تخمک یا لانه‌گزینی را مختل می‌کنند.
• التهاب مزمن و درد مداوم منجر به خستگی شدید می‌شود.

به طور کلی علائم اندومتریوز با درد زیادی همراه است که افراد به این علت به پزشک متخصص زنان مراجعه می کنند.

عوامل موثر بر روی آندومتریوز

عوامل مؤثر بر ایجاد و پیشرفت این بیماری عبارت‌اند از:

۱. سابقه خانوادگی آندومتریوز خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.

۲. استروژن، هورمون اصلی تحریک‌ کننده رشد بافت آندومتریوز است و عدم تعادل هورمونی یا سطوح بالای استروژن به پیشرفت بیماری کمک می‌کند.

۳. سیستم ایمنی ضعیف

۴. قاعدگی‌ های طولانی، کوتاه شدن سیکل قاعدگی یا شروع زودهنگام قاعدگی با افزایش خطر آندومتریوز مرتبط هستند.

۵. مصرف زیاد چربی‌ های ناسالم، سیگار کشیدن و فعالیت بدنی کم

6. استرس و عوامل روانی

آندومتریوز در چه مکان هایی رشد می کند؟

شایع ترین مکان هایی که درگیر اندومتریوز می‌شوند اجزای داخل لگن است. وهمچنین تخمدان و عضله رحم از مهمترین قسمت هایی هستند که از هجوم این بافت در امان نیستند، اندومتر اگر داخل تخمدان تشکیل شود کیستی به نام اندومتریوما را می سازد و یا اگر در داخل عضله رحم یا همان میومتر باشد اندومتریوزیس را تشکیل می دهد.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به آندومتریوز هستند؟

خانم هایی که در سن باروری هستند بیشتر از بقیه در معرض خطر ابتلا به اندومتریوز قرار دارند، زیرا اندومتریوز یک بیماری وابسته به استروژن است و در واقع همانطور که در بافت طبیعی اندومتر استروژن باعث رشد می شود در بافت غیر طبیعی نیز تاثیر می گذارد و موجب رشد غیر طبیعی این بافت می شود، در نتیجه خانم هایی که در سن باروری هستند بیشتر به این بیماری مبتلا می شوند.

• زنانی با سابقه خانوادگی آندومتریوز
• زنانی با قاعدگی‌ های شدید یا کوتاه
• زنانی با سابقه جراحی لگن یا رحم
• زنانی با مشکلات ایمنی یا التهابی

نحوه تشخیص آندومتریوز

این بیماری با وجود یک سری ضایعات با مشخصات مختلف در داخل لگن تشخیص داده می شود و روش تشخیص قطعی این ضایعات در گذشته لاپاراسکوپی بود که البته هزینه بر است و دردسرهایی برای بیمار دارد، از این روش در درمان های شدید تر کمک گرفته می شود که در ادامه به توضیح آن پرداخته ایم، خوشبختانه امروزه با پیشرفت‌هایی که صورت گرفته است تشخیص اندومتریوز راحت‌تر شده است و پزشک در هنگام معاینه لگن با علائمی مواجه می شود که تشخیص آن امکان پذیر است، به عنوان مثال هنگام معاینه لگن احساس پری در لگن می‌کنند یا در هنگام دوش واژینال به علت سفت شدن رحم بیمار درد شدیدی را احساس می کند.

یا در هنگام معاینه مقعد، ندول هایی در لیگامان های کف لگن مشاهده می‌شود و خوشبختانه با سونوگرافی های داپلر حتی در کسانی که دختر هستند و پرده بکارت دارند و رابطه ای تاکنون نداشته اند، به صورت ترنس لبیا یا ترنس رکتال تشخیص اندومتریوز داده می شود، حتی در بسیاری از موارد گرید اندومتریوز و وسعت درگیری آن نیز مشخص خواهد شد.

آیا آندومتریوز قابل درمان است؟

با تشخیص و بررسی عوامل تاثیرگذار در بروز اندومتریوز بهتر می توان در مورد درمان آن تصمیم گرفت، کافیست اثر هورمون استروژن بر اندومتر حذف شود که البته شدت علائم، محل آناتومیک ضایعات و همینطور ضرورت حفظ باروری و یا عدم ضرورت آن در انتخاب راهکار درمانی اهمیت بسیاری دارد.

اغلب در افرادی که به آندومتریوز مبتلا هستند، این مساله با آنها درمیان گذاشته می شود که اگر بارداری آنها با مشکل روبه رو شود حتما از این نظر بررسی شوند تا درمان های لازم در این مورد انجام شود.

📢 جهت دریافت نوبت از دکتر ندا حاجیها با شماره های ۰۲۱۸۶۱۹۸۰۰۱ – ۰۲۱۸۶۱۹۸۰۰۲ تماس حاصل فرمایید.

دارو درمانی

دارودرمانی آندومتریوز با مسکن‌ ها و داروهای هورمونی، درد و التهاب را کاهش می‌دهد و رشد ضایعات را کنترل می‌کند، اما بیماری را به‌ طور کامل درمان نمی‌کند:

مسکن ها

مسکن‌ های ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن درد قاعدگی و لگن را کاهش می‌دهند، این داروها التهاب ناشی از ضایعات آندومتریوز را کم می‌کنند و باعث راحت‌تر شدن فعالیت‌ های روزانه می‌شوند، با این حال، مسکن‌ها بیماری را درمان نمی‌کنند و فقط علائم را کنترل می‌کنند و برای اثر بهتر همراه با درمان‌ های هورمونی یا تغییر سبک زندگی استفاده می‌شوند.

هورمونی

داروهای هورمونی شامل قرص‌های ضدبارداری ترکیبی، پروژسترون، آگونیست‌ های GnRH و IUD هورمونی هستند و این داروها چرخه قاعدگی را کنترل و تولید استروژن را کاهش می‌دهند تا بافت‌ های اندومتر خارج رحم رشد نکنند، استفاده طولانی‌ مدت درد و خونریزی را کاهش داده و به پیشگیری از تشدید بیماری کمک می‌کند، محدودیت این داروها عوارض هورمونی مثل گرگرفتگی، کاهش تراکم استخوان و تغییرات خلقی است.

لاپاراسکوپی

اما کسانی که با درد مواجه می شوند و به درمان های دارویی پاسخ نمی دهند و یا اگر کیست های عود کننده ای دارند که به درمان های دارویی جواب نمی دهد و بزرگ شده اند، لازم است که یک مداخله ای برای آنها انجام شود و لاپاراسکوپی یکی از بهترین روش های درمان نیز است، در واقع لاپاراسکوپی نوعی از روش درمانی جراحی بوده که به واسطه آن بیمار بدون اینکه درد و دوره نقاهت طولانی داشته باشد به درد و چسبندگی کمتری دچار می شود.

برای شنیدن توضیحات دقیق درمان قطعی اندومتریوز تماشای ویدئو زیر از دکتر ندا حاجیها به شما پیشنهاد می شود.

برای آنکه به درمان اندومتریوز بپردازید بهتر است رژیم غذایی مناسب اندومتریوز را رعایت کنید، برخی از خوراکی ها به بهبود این وضعیت کمک می‌کند و برخی از غذاها و خوراکی ها نیز تشدید کننده این وضعیت است.

آیا عدم درمان آندومتریوز عوارضی را برای فرد به همراه دارد؟

آندومتریوز به وضعیتی گفته می‌شود که در آن بافت داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد می‌کند و این بافت در تخمدان‌ ها، لوله‌ های فالوپ، و سایر نواحی لگن گسترش می‌یابد و عدم درمان آندومتریوز عوارضی جدی به همراه دارد:

• درد شدید لگنی که با چرخه قاعدگی همراه است و این درد به مرور زمان شدیدتر می‌شود و حتی به دردهای غیر مرتبط با قاعدگی منجر می‌شود.

• یکی از مهم‌ ترین عوارض آندومتریوز ناباروری است، بافت آندومتر تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ را مسدود می‌کند و فرآیند تخمک‌گذاری و لقاح را مختل می‌نماید.

• بافت آندومتر کیست‌ های پر از مایع به نام اندومتریوما را در تخمدان‌ها ایجاد می‌کند و این کیست‌ ها بزرگ و دردناک می‌شوند و بر عملکرد تخمدان تأثیر می‌گذارند.

• آندومتریوز باعث ایجاد چسبندگی‌ها (اتصال غیرطبیعی بین اندام‌ها) و زخم در داخل حفره لگنی می‌شود که به مشکلاتی مانند انسداد روده یا دردهای شدید منجر می‌گردد.

– درد مزمن و مشکلات ناشی از آندومتریوز می‌تواند باعث خستگی شدید و افسردگی می‌شود و همچنین، تأثیر آن بر باروری فشارهای روانی زیادی برای فرد ایجاد می‌کند.

• در برخی موارد، آندومتریوز به روده یا مثانه حمله می‌کند و مشکلاتی مانند درد در هنگام اجابت مزاج، خونریزی در ادرار یا مدفوع، و نفخ مزمن را ایجاد می‌کند.

به همین دلیل، تشخیص و درمان به موقع آندومتریوز اهمیت زیادی دارد تا از بروز این عوارض جدی جلوگیری شود، روش‌های درمانی شامل دارودرمانی، جراحی و تغییرات در سبک زندگی است.

سوالات متداول

در نهایت…

درمان به‌ موقع آندومتریوز نقش کلیدی در کاهش درد، پیشگیری از ناباروری دارد و با تشخیص زودهنگام و استفاده از روش‌ های مناسب مانند دارودرمانی یا جراحی، می‌توان از پیشرفت بیماری و عوارض جدی آن جلوگیری کرد، تغییرات در سبک زندگی و پیگیری مداوم نیز به کنترل بهتر علائم کمک می‌کند، درمان موثر به فرد این امکان را می‌دهد که زندگی روزمره‌اش را بدون درد و محدودیت‌ های ناشی از آندومتریوز ادامه دهد.