تکرر ادرار به معنای نیاز غیرعادی یا آزاردهنده به دفع ادرار در طول روز یا شب است؛ حتی وقتی حجم ادرار هر بار کم باشد، این وضعیت همیشه نشانه بیماری جدی نیست، اما اگر ناگهانی شروع شود، خواب را مختل کند یا با سوزش، درد، خون در ادرار، تب یا تشنگی شدید همراه باشد، باید بررسی شود و علت از عادات روزانه تا عفونت ادراری، بارداری، دیابت یا اختلال عملکرد مثانه متفاوت است.
تکرر ادرار چیست و چه زمانی غیرطبیعی محسوب میشود؟
تعداد دفعات ادرار در افراد به میزان مایعات، آب و هوا، فعالیت بدنی، مصرف کافئین و برخی داروها وابسته است؛ بنابراین یک عدد ثابت برای همه وجود ندارد، با این حال، وقتی فرد احساس کند بیش از حد معمول به سرویس بهداشتی میرود یا این مسئله در کار، خواب و فعالیت روزانه اختلال ایجاد کرده است، موضوع ارزش بررسی دارد.
باید بین تکرر ادرار و افزایش حجم ادرار تفاوت گذاشت، در تکرر، فرد بارها با حجم کم یا متوسط ادرار میکند؛ اما در افزایش حجم ادرار، مقدار کل ادرار روزانه زیاد میشود و این تفاوت به پزشک کمک میکند تا علت هایی مانند تحریک مثانه، عفونت یا اختلالات متابولیک را از هم جدا کند.
برای دریافت نوبت از دکتر ندا حاجیها با شماره ۰۲۱۸۶۱۹۸۰۰۱ تماس بگیرید.
تکرر ادرار شبانه چیست؟
بیدار شدن مکرر برای ادرار در شب، تکرر ادرار شبانه یا نوکتوریا نام دارد و یک بار بیدار شدن همیشه غیرطبیعی نیست، ولی بیداری های تکرارشونده که خواب را بر هم میزند باید ارزیابی شود، مصرف مایعات نزدیک خواب، چای و قهوه عصرگاهی، تورم پاها، دیابت، عفونت یا مشکلات مثانه از علت های احتمالی هستند.
علائم همراه تکرر ادرار
وجود علائم همراه مسیر بررسی را تغییر میدهد، برای نمونه، سوزش و درد بیشتر به نفع التهاب یا عفونت مجاری ادراری است، در حالی که تشنگی زیاد و کاهش وزن ناخواسته نیاز به بررسی قند خون را مطرح میکند و نشانههای زیر را نادیده نگیرید:
- سوزش، درد یا احساس فشار هنگام ادرار
- احساس فوریت؛ یعنی نیاز ناگهانی و دشوار برای نگهداشتن ادرار
- درد پایین شکم، لگن، پهلو یا کمر
- ادرار کدر، بدبو یا آغشته به خون
- تب، لرز، تهوع یا بیحالی همراه با علائم ادراری
- ترشح غیرعادی واژن، خارش یا درد هنگام رابطه جنسی
- تشنگی شدید، خشکی دهان یا افزایش واضح حجم ادرار
- بیاختیاری ادرار یا نشت ادرار هنگام سرفه، خنده و ورزش
- کاهش وزن بیدلیل، خستگی غیرمعمول یا تاری دید
تب همراه با درد پهلو، استفراغ یا لرز نشانه درگیری کلیه است و نباید به درمان های خانگی محدود شود، خون قابل مشاهده در ادرار، ناتوانی در دفع ادرار و درد شدید نیز نیاز به ارزیابی سریع بهترین متخصص زنان در تهران دارند.
علت های شایع تکرر ادرار در زنان
تکرر ادرار یک تشخیص واحد نیست و باید بر اساس سن، سابقه بیماری، وضعیت بارداری، داروها و علائم همزمان بررسی شود، در زنان، دستگاه ادراری و اندام های لگنی در کنار هم قرار دارند؛ به همین دلیل بعضی تغییرات واژینال، رحم یا عضلات کف لگن نیز بر احساس نیاز به ادرار اثر میگذارند.
عفونت ادراری و التهاب مثانه
عفونت ادراری از علتهای مهم تکرر ادرار است و اغلب با سوزش، فوریت، درد زیر شکم یا تغییر بو و ظاهر ادرار همراه میشود و تشخیص فقط بر اساس علائم نیست؛ در موارد لازم آزمایش ادرار و کشت ادرار انجام میشود تا داروی مناسب انتخاب شود، مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک نتیجه آزمایش را مخدوش میکند و درمان را دشوارتر میسازد.
مصرف مایعات، کافئین و داروها
نوشیدن حجم زیاد آب در مدت کوتاه، چای، قهوه، نوشابه های انرژیزا، الکل و برخی نوشیدنی های گازدار مثانه را تحریک میکند و داروهای ادرارآور که برای برخی مشکلات قلبی یا فشار خون تجویز میشوند نیز دفعات ادرار را افزایش میدهند، تغییر زمان مصرف دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
بارداری و تغییرات پس از زایمان
در اوایل بارداری، تغییرات هورمونی و افزایش جریان خون کلیهها میتواند دفعات ادرار را بیشتر کند، در ماه های بعد، فشار رحم بزرگ شده بر مثانه نقش پررنگتری دارد و پس از زایمان نیز ضعف موقت عضلات کف لگن یا بیاختیاری ادرار ممکن است رخ دهد؛ اما سوزش، تب یا درد نباید صرفا به بارداری نسبت داده شود.
مثانه بیشفعال و ضعف عضلات کف لگن
در مثانه بیشفعال، عضله مثانه پیش از پر شدن کامل منقبض میشود و فرد فوریت ادرار، تکرر و گاهی نشت ادرار را تجربه میکند، زایمان واژینال، افزایش سن، یبوست مزمن، اضافهوزن و بعضی بیماری های عصبی در عملکرد کف لگن یا کنترل مثانه اثر دارند.
دیابت و اختلالات قند خون
وقتی قند خون بالا باشد، بدن تلاش میکند قند اضافی را از راه ادرار دفع کند؛ در نتیجه حجم و دفعات ادرار افزایش مییابد و تشنگی مداوم، گرسنگی بیشتر، خستگی و کاهش وزن از نشانههایی هستند که باید همراه تکرر ادرار مورد توجه قرار گیرند، آزمایش قند خون در چنین شرایطی اهمیت دارد.
سنگ ادراری و بیماری های کلیه
سنگ های دستگاه ادراری میتوانند با درد موجدار پهلو، تهوع، خون در ادرار یا احساس دفع ناقص همراه شوند، التهاب واژن، بیماری های مقاربتی، اضطراب، یبوست شدید و برخی اختلالات عصبی نیز گاهی در ایجاد یا تشدید علائم نقش دارند و تشخیص علت بدون شرح حال و معاینه دقیق قابل اطمینان نیست.
برای دریافت نوبت از دکتر ندا حاجیها فرم زیر را پر کنید، در اسرع وقت با شما تماس میگیریم.
بیشتر بخوانید: عفونت ادراری در بارداری
تکرر ادرار چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک ابتدا الگوی علائم را بررسی میکند، زمان شروع، تعداد دفعات دفع، حجم تقریبی ادرار، بیدار شدن شبانه، مصرف نوشیدنیها، داروها و وجود درد یا بیاختیاری و ثبت یک دفترچه ادراری برای چند روز، شامل ساعت نوشیدن مایعات و دفعات ادرار، اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار میدهد.
آزمایش ها و بررسیهای مورد نیاز
آزمایش ادرار برای شناسایی عفونت، خون، قند یا پروتئین در ادرار کاربرد دارد و در صورت شک به عفونت، کشت ادرار نوع میکروب و حساسیت دارویی را مشخص میکند، آزمایش خون، بررسی قند خون، سونوگرافی کلیه و مثانه یا اندازهگیری ادرار باقی مانده پس از دفع، بسته به علائم و یافته های اولیه درخواست میشود.
معاینه زنان چه نقشی دارد؟
اگر تکرر ادرار با احساس سنگینی لگن، بیاختیاری، درد هنگام رابطه، خشکی واژن یا ترشحات غیرعادی همراه باشد، معاینه زنان کمککننده است. این معاینه میتواند افتادگی اندامهای لگنی، التهاب واژن یا تغییرات کف لگن را بررسی کند. انجام آن باید با رضایت و حفظ حریم شخصی بیمار صورت گیرد.
روش های درمان تکرر ادرار
درمان مؤثر زمانی انتخاب میشود که علت اصلی مشخص باشد، تکرر ادرار ناشی از عفونت با مثانه بیشفعال یا بالا بودن قند خون یکسان درمان نمیشود و هدف درمان فقط کم کردن دفعات مراجعه به سرویس بهداشتی نیست؛ باید درد، بیاختیاری، اختلال خواب و خطرهای احتمالی نیز کنترل شوند.
درمان عفونت های ادراری
اگر پزشک عفونت ادراری را تأیید کند، درمان بر اساس شدت علائم، سابقه بیمار و در صورت نیاز نتیجه کشت ادرار تعیین میشود، دوره دارو باید دقیقا طبق نسخه کامل شود، حتی اگر علائم زودتر کاهش یابد و در عفونت های تکرارشونده، بررسی عوامل زمینهای مانند رابطه جنسی، یائسگی، سنگ ادراری یا تخلیه ناکامل مثانه ضروری است.
تغییر سبک زندگی و تمرین مثانه
در مواردی مانند مثانه بیش فعال یا تحریک پذیری مثانه، تنظیم مصرف مایعات و تمرین های رفتاری مؤثر است و تمرین مثانه با افزایش تدریجی فاصله بین دفعات ادرار انجام میشود و نباید به معنی نگهداشتن طولانی ادرار همراه با درد باشد، تمرین های کف لگن نیز در افراد مناسب، به ویژه همراه بیاختیاری، سودمند هستند.
دارو و درمانهای تخصصی
برخی افراد برای مثانه بیشفعال یا بیاختیاری فوریتی به دارو نیاز دارند و انتخاب دارو باید با توجه به سن، یبوست، خشکی دهان، فشار خون، بیماری های زمینهای و داروهای همزمان انجام شود، در موارد مقاوم، پزشک درمان های تخصصیتر یا ارجاع به اورولوژی و فیزیوتراپی کف لگن را پیشنهاد میکند.
اگر تکرر ادرار مداوم است یا با علائم لگنی همراه شده، ارزیابی توسط متخصص زنان اهمیت دارد، دکتر ندا حاجیهابا بررسی وضعیت زنان، علائم ادراری و عوامل مرتبط با کف لگن، مسیر ارجاع یا پیگیری مناسب را مشخص میکند.
ویدیو توضیحات دکتر ندا حاجیها در خصوص تکرر ادرار:
روش های درمان تکرر ادرار
مراقبت های خانگی
اقدامهای ساده میتوانند علائم خفیف را کمتر کنند، اما جای تشخیص پزشکی را نمیگیرند و هدف این توصیهها کاهش محرک های مثانه و ثبت دقیق علائم است، نه پنهان کردن نشانه های مهم یا به تأخیر انداختن درمان.
- مایعات را در طول روز به صورت متعادل مصرف کنید و از کاهش شدید آب برای کم کردن دفعات ادرار پرهیز کنید.
- چای، قهوه، نوشابه های کافئیندار و نوشیدنی های انرژیزا را چند روز محدود کنید و تغییر علائم را ثبت کنید.
- مصرف مایعات را نزدیک زمان خواب کمتر کنید، مگر پزشک به علت دیگری مصرف مایعات بیشتر را توصیه کرده باشد.
- یبوست را با تغذیه مناسب، فعالیت و درمان توصیه شده کنترل کنید؛ فشار مداوم هنگام دفع بر کف لگن اثر میگذارد.
- دفترچه ادراری شامل ساعت مصرف مایعات، دفعات ادرار، نشت ادرار و علائم همراه تهیه کنید.
- بدون آزمایش یا نسخه، آنتیبیوتیک، داروهای گیاهی نامشخص یا داروهای ادرارآور مصرف نکنید.
- ادرار را برای مدت طولانی و همراه با درد نگه ندارید، اما رفتن پیشگیرانه و بسیار مکرر به سرویس بهداشتی را نیز به عادت تبدیل نکنید.
چه کسانی بیشتر به بررسی پزشکی نیاز دارند؟
برخی شرایط احتمال وجود علت زمینهای را بیشتر میکنند یا انتخاب درمان را حساستر میسازند و در این موارد بهتر است ارزیابی پزشکی به تأخیر نیفتد، حتی اگر علائم در ابتدا خفیف به نظر برسند.
- زنان باردار یا زنانی که احتمال بارداری دارند.
- افراد مبتلا به دیابت، بیماری کلیه یا ضعف سیستم ایمنی
- افرادی که سابقه سنگ کلیه، عفونت ادراری مکرر یا جراحی لگنی دارند.
- بانوان پس از زایمان که همراه تکرر، نشت ادرار یا احساس سنگینی لگن دارند.
- افراد یائسه با سوزش، خشکی واژن یا عفونت های عودکننده
- کسانی که خون در ادرار، تب، درد پهلو، استفراغ یا درد شدید دارند.
- افرادی که تکرر ادرار خواب و عملکرد روزانه شان را به طور محسوس مختل کرده است.
سوالات متداول درباره تکرر ادرار
استرس و اضطراب احساس فوریت ادرار را تشدید میکنند یا فرد را نسبت به حس پر شدن مثانه حساستر میسازند و با این حال، نباید همه علائم را به استرس نسبت داد؛ اگر سوزش، درد، خون در ادرار یا علائم پایدار وجود دارد، بررسی پزشکی لازم است.
بله، بعضی عفونت های ادراری با سوزش واضح همراه نیستند، به ویژه در بارداری، سالمندی یا افراد با بیماری های زمینهای. از سوی دیگر، مثانه بیشفعال، مصرف کافئین و دیابت نیز بدون سوزش تکرر ایجاد میکنند و آزمایش ادرار در تشخیص کمککننده است.
کاهش افراطی آب ادرار را غلیظ میکند و تحریک مثانه، یبوست یا خطر کمآبی را افزایش میدهد و بهتر است مصرف مایعات متعادل باشد و محرک هایی مانند کافئین محدود شوند، میزان مناسب آب به شرایط فرد، آبوهوا و بیماریهای زمینهای بستگی دارد.
اگر علائم با بارداری، زایمان، بیاختیاری، احساس سنگینی لگن، ترشحات واژینال یا تغییرات یائسگی همراه است، متخصص زنان نقطه شروع مناسبی است و در صورت نیاز به بررسی بیشتر دستگاه ادراری، پزشک ارجاع به اورولوژی را انجام میدهد.
در نهایت…
تکرر ادرار به دلایل سادهای مانند مصرف کافئین رخ میدهد یا نشانه عفونت، دیابت، مثانه بیشفعال و مشکلات کف لگن است و توجه به علائم همراه، ثبت الگوی ادرار و پرهیز از خوددرمانی، راه رسیدن به تشخیص درست است، اگر علائم ادامهدار، شدید یا همراه با درد، تب، خون در ادرار یا بیاختیاری هستند، مراجعه به پزشک ضروری است، دکتر ندا حاجیها با ارزیابی دقیق علائم زنان و لگن میتواند در تعیین مسیر بررسی و درمان مناسب کمک کند.