یائسگی ؛ علائم، مراحل و روش های کنترل

یائسگی، مرحله‌ ای طبیعی در زندگی هر زن است که با پایان یافتن دوران باروری و توقف قاعدگی همراه می‌شود، اما آیا یائسگی تنها به معنای قطع پریود است؟ در واقع، این دوران با تغییرات گسترده هورمونی، جسمی و حتی روحی همراه است، از گرگرفتگی‌ های ناگهانی و تغییرات خلق‌ و خو گرفته تا بی‌خوابی و کاهش تراکم استخوان، همگی بخشی از تجربه‌ این مرحله هستند و در این مقاله بررسی می‌کنیم که یائسگی دقیقا چه زمانی آغاز می‌شود، چه علائمی دارد و چگونه باید با آن به‌ صورت سالم و آگاهانه کنار آمد.

یائسگی چیست؟

یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی زنان است که در آن تخمدان‌ ها تولید هورمون‌ های استروژن و پروژسترون را متوقف می‌کنند و در نتیجه، قاعدگی برای همیشه قطع می‌شود و این فرآیند بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد، اما زمان آن در هر فرد متفاوت است.

در حدود ۵۰-۵۵ سالگی، چرخه ماهانه کاملا متوقف می شود، بنابراین دیگر هیچ تخمک گذاری، پریود و بارداری وجود ندارد و این فرآیند یائسگی است.

در طول یائسگی چه اتفاقی می افتد؟

در دوران یائسگی، بدن زنان دچار تغییرات قابل‌ توجهی می‌شود که بیشتر به دلیل کاهش تدریجی هورمون‌ های زنانه، به‌ ویژه استروژن و پروژسترون است و این تغییرات بر بسیاری از سیستم‌ های بدن تأثیر می‌گذارند و علائم مختلفی را ایجاد می‌کنند:

توقف تخمک‌ گذاری

در دوران یائسگی، فعالیت تخمدان‌ ها به‌ تدریج کاهش یافته و دیگر تخمکی آزاد نمی‌شود و این توقف به‌ دلیل کاهش سطح هورمون‌ های استروژن و پروژسترون رخ می‌دهد و منجر به پایان چرخه قاعدگی می‌شود، در نتیجه، توان باروری زن به‌ طور طبیعی متوقف می‌گردد.

قطع قاعدگی

با توقف تخمک‌ گذاری، رحم دیگر تحریک هورمونی کافی برای ریزش ماهانه دیواره خود را دریافت نمی‌کند، ابتدا پریودها نامنظم و سبک‌تر می‌شوند، اما به‌ مرور زمان کاملا قطع می‌شوند و وقتی ۱۲ ماه بدون قاعدگی سپری شود، یائسگی رسمی آغاز شده است.

گرگرفتگی و تعریق شبانه

کاهش استروژن باعث اختلال در تنظیم دمای بدن توسط هیپوتالاموس می‌شود و در نتیجه، احساس گرمای ناگهانی همراه با تعریق، تپش قلب و قرمزی پوست ایجاد می‌شود، این حالت که به گرگرفتگی معروف است، یکی از شایع‌ ترین علائم یائسگی محسوب می‌شود.

خشکی واژن و کاهش میل جنسی

افت استروژن منجر به کاهش رطوبت و خشکی واژن، نازکی و کاهش خاصیت کشسانی بافت واژن می‌شود و این تغییرات رابطه جنسی را دردناک کرده و میل جنسی را کاهش می‌دهد، استفاده از مرطوب‌ کننده‌ ها یا درمان‌ های هورمونی موضعی علائم را بهبود می‌بخشد.

تغییرات خلقی و بی‌ خوابی

نوسانات شدید هورمونی بر انتقال‌ دهنده‌ های عصبی مانند سروتونین تأثیر می‌گذارد و باعث اضطراب، تحریک پذیری و تغییرات خلقی می‌شود و از سوی دیگر، گرگرفتگی‌های شبانه و اختلال خواب موجب بی‌خوابی و خستگی روزانه خواهند شد.

افزایش خطر پوکی استخوان

استروژن نقش حیاتی در حفظ تراکم استخوان دارد و با کاهش آن در دوران یائسگی، روند تخریب استخوان از بازسازی آن پیشی می‌گیرد و استخوان‌ها شکننده‌تر می‌شوند، رژیم غذایی سرشار از کلسیم و ویتامین D و فعالیت بدنی از این خطر می‌کاهد.

مراحل یائسگی

یائسگی یک فرآیند تدریجی است که در طول چند سال اتفاق می‌افتد و در سه مرحله اصلی پری‌منوپوز، منوپوز و پست‌ منوپوز تقسیم می‌شود، هر مرحله ویژگی‌ه ا و تغییرات خاص خود را دارد:

مرحله پری‌ منوپوز پیش‌ یائسگی

این مرحله از اواسط دهه ۴۰ زندگی آغاز می‌شود و چند سال طول می‌کشد، در این دوران، تخمدان‌ ها به‌ تدریج تولید استروژن و پروژسترون را کاهش می‌دهند و چرخه‌ های قاعدگی نامنظم می‌شوند، علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، تغییرات خلقی، اختلال خواب و نوسانات قاعدگی در این زمان شایع هستند، با وجود این تغییرات، زن همچنان ممکن است باردار شود.

مرحله منوپوز یا یائسگی

منوپوز زمانی است که قاعدگی برای مدت ۱۲ ماه پیاپی متوقف می‌شود، در این زمان، تخمدان‌ها فعالیت خود را متوقف کرده‌اند و تولید هورمون‌ های زنانه به حداقل می‌رسد، علائم یائسگی در این مرحله به اوج خود می‌رسند و شامل خشکی واژن، کاهش میل جنسی، گرگرفتگی شدید، نوسانات خلقی و تغییرات پوستی می‌شود و این مرحله بین سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد.

مرحله پست‌ منوپوز یا پس از یائسگی

این مرحله از یک سال پس از آخرین پریود آغاز می‌شود و تا پایان عمر ادامه دارد، در این زمان، هورمون استروژن در پایین‌ ترین سطح خود قرار دارد و خطر ابتلا به پوکی استخوان، بیماری‌ های قلبی و افزایش وزن بیشتر می‌شود، با این حال، بسیاری از علائم آزاردهنده مانند گرگرفتگی به‌ تدریج کاهش می‌یابند.

تشخیص زمان یائسگی

همیشه تأیید اینکه یائسگی واقعا اتفاق افتاده است، آسان نیست، البته قاعدگی‌ های نامنظم و گرگرفتگی گاه به گاه علامت وقوع تغییراتی است، اما شناسایی زمان یائسگی واقعی خیلی ساده نیست، خصوصا اگر قرص مصرف می کنید یا درمان جایگزینی هورمون را برای تسکین علائم دوره یائسگی از سوی بهترین متخصص زنان و زایمان تجویز شده است.

اکثر پزشکان وضعیت یائسگی یک زن را با توجه به علائم وی ارزیابی می کنند، البته برای اندازه گیری سطح هورمون تولید مثل معروف به FSH می توان آزمایش خون داد، با این حال اگرچه افزایش سطح FSH نشانه ای از یائسگی است، اما آزمایش همیشه دقیق نیست و نمی توان نتایج را تضمین کرد و لازم به ذکر است اندازه گیری FSH برای تشخیص یائسگی یا یائسگی در زنان بالای ۴۵ سال لازم نیست.

روش‌ های درمان و کنترل علائم یائسگی

برای برطرف کردن و کاهش دادن علائم یائسگی به چند توصیه زیر توجه کنید:

درمان هورمونی

درمان جایگزینی هورمون یکی از مؤثرترین روش‌ ها برای کاهش علائم شدید یائسگی مانند گرگرفتگی، خشکی واژن و تعریق شبانه است، در این روش، استروژن و پروژسترون به‌ صورت قرص، پچ پوستی یا ژل تجویز می‌شوند، با این حال، HRT باید تحت نظر پزشک انجام شود، زیرا در برخی افراد خطراتی مانند افزایش احتمال لخته خون یا سرطان پستان را به همراه دارد.

درمان‌ های طبیعی

برخی گیاهان دارویی مانند شبدر قرمز، سویا و جینسینگ حاوی فیتواستروژن‌ها هستند که عملکردی مشابه استروژن دارند و می‌توانند در کاهش گرگرفتگی و نوسانات خلقی مؤثر هستندف استفاده از این ترکیبات باید با مشورت پزشک انجام شود تا از تداخل با داروهای دیگر جلوگیری شود.

تغذیه سالم و متعادل

رژیم غذایی در کنترل علائم یائسگی نقش کلیدی دارد و مصرف مواد غذایی سرشار از کلسیم، ویتامین D، منیزیم و فیبر برای سلامت استخوان‌ها و قلب ضروری است، بهتر است از غذاهای چرب، قندهای ساده و نوشیدنی‌ های کافئین‌دار پرهیز شود، زیرا گرگرفتگی و اضطراب را تشدید می‌کنند.

فعالیت بدنی منظم

ورزش‌ های سبک مانند پیاده‌ روی، یوگا، شنا و تمرینات کششی به کاهش استرس، بهبود خواب و تقویت استخوان‌ ها کمک می‌کنند، فعالیت بدنی منظم همچنین باعث ترشح اندورفین شده و روحیه را در دوران یائسگی بهبود می‌دهد.

مراقبت از ناحیه واژن

کاهش استروژن باعث خشکی پوست و واژن می‌شود، استفاده از مرطوب‌ کننده‌های بدون الکل، ژل‌های واژینال و کرم‌های مخصوص به حفظ رطوبت و جلوگیری از ناراحتی کمک می‌کند.

سوالات متداول یائسگی

در نهایت…

زنان یائسگی را از طرق مختلفی تجربه می کنند و برخی از زنان دوره یائسگی را بدون مشکل خاصی طی می کنند، اما بیشتر آنها برخی علائم را از خفیف تا شدید تجربه می کنند، اگر احساس می کنید که نیاز دارید تا در مورد آگاهی از علائم و روش های کنترل یائسگی اطلاعاتی را کسب کنید بهتر است با یک متخصص زنان و زایمان خوب و با تجربه مشورت کنید.

​